عقد چیست ؟

عقد چیست حسن بیگدلی

عقد چیست ؟ شاید بسیاری برای شما اتفاق افتاده باشد که واژه ی عقد را شنیده باشید.  همه ی ما در طی روزمرگی خود و در انجام فعالیت های روزانه ی خود کمابیش با این واژه سرو کار داریم. یا بهتر است بگوییم در عمل آن را انجام می دهیم. موسسه حقوقی حسن بیگدلی در این مطلب گردآوری شده سعی دارد معنا، مفهوم، انواع و مطالب راجع به این حوزه را توضیح دهد.

ماهیت عقد چیست؟

ذهن بسیاری از مردم، هنگام شنیدن کلمه ی عقد به سمت عقد ازدواج یا به تعبیر حقوقیین به سمت عقد نکاح متمایل می شود و تصوری که عموم مردم از واژه ی عقد دارند، همان پیوند زناشویی بین زن  مرد است. اما حقیقت این است که گستره ی واژه ی عقد به همینجا محدود نمی شود یا بهتر است بگوییم عقد، دامنه ای  بسیار فراخ تر از آنچه که ما تصور می کنیم دارد که عالم حقوق و حقوقدانان با تبعیت از قوانین و در صدر همه قانون مدنی، سعی کرده اند این واژه را توضیح داده و دامنه ی آن را معلوم نمایند.

عقد در لغت به معنای تقابل و برخورد دو اراده است. به این معنی که، به محض آنکه اراده ی دو شخص در تقابل هم قرار می گیرد، عقد تحقق پیدا میکند. البته لازم به ذکر است برای محقق شپن عقد علاوه بر صرف تقابل دو اراده شرایط دیگری نیز لازم است که در ادامه بحث، به تبیین آن خواهیم پرداخت.

قانون مدنی در ماده ۱۸۳ عقد را اینگونه تعریف می‌کند: {عقد عبارت است از این که یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آنها باشد.}

طبق نظر دکتر کاتوزیان، این تعریف هر عقد دو شرط اساسی دارد:

اول آنکه هر عقد در اثر توافق دو یا چند اراده بوجود می آید.

دوم آنکه در هر عقد، نتیجه و منظور از توافق ایجاد تعهد است.

 در ادامه دکتر کاتوزیان می‌فرمایند:

بر مبنای ظاهر این تعریف، اگر تراضی به منظور تبدیل تعهد، یا سقوط و انتقال آن یا نقل مالکیت انجام شود، با این که چهره ی انشایی دارد، نباید عقد نامیده شود. ولی دقت بیشتر، نشان می دهد که باید از این ظهور چشم پوشی کرد. نویسندگان قانون مدنی، تعهد را به معنی مرسوم کنونی، که از آثار عقد است، نگرفته اند و به همین جهت تعهد و پذیرش آن را عقد گفته اند. پیشینه تاریخی قانون مدنی نیز، این احتمال را تقویت میکند، زیرا فقیهان عقد را به عهد موکد تعبیر کرده اند و در حقوق اسلام نیز،هیچگاه اثر عقد محدود به ایجاد تعهد نبوده است. پس باید پذیرفت، که در این تعریف مقصود از تعهد، تراضی آمیخته با التزام و پایبندی است.

نقد تعریف قانون مدنی از عقد:

اول آنکه: ماهیت عقود معوض را در برنمیگیرد و صرفا شامل عقود رایگان یا مجانی می شود.

دوم آنکه: شامل عقود تملیکی مانند بیع و هبه نمیگردد و صرفا عقود عهدی را در برمیگیرد.

تعریف پیشنهاد شده از عقد توسط دکتر کاتوزیان:

توافق دو انشا متقابل، که به منظور ایجاد اثر حقوقی انجام می‌شود.

قرارداد چیست حسن بیگدلی

انواع عقد

عقد را از جهات گوناگونی می‌توان تقسیم کرد.

ماده ۱۸۴ قانون مدنی تصریح می نماید:( عقود ومعاملات به اقسام ذیل منقسم میشوند: لازم ، جایز، خیاری، منجز و معلق)

الف) عقد از جهت لازم الاتباع بودن، به سه عقد لازم و جایز و اذنی  تقسیم می شود:

طبق ماده ۱۸۵ قانون مدنی:( عقد لازم آن است که هیچیک از طرفین معامله، حق فسخ آن را نداشته باشد مگر در موارد معینه.) عقد لازم عقودی مانند بیع، اجاره،مزارعه را در برمیگیرد.

طبق ماده ۱۸۶قانون مدنی:( عقد جایز آن است که هر یک از طرفین بتواند هر وقتی بخواهد آن را فسخ کند.)

عقدد جایز عقودی مانند مضاربه، ودیعه و عاریه را در برمیگیرد.

عقود اذنی که از آن تعریفی در قانون مدنی آورده نشده عبارت از عقودی است که تاثیر آنها اذن است یعنی با انعقاد اینگونه یک نفر به دیگری اذن در انجام کاری را میدهد. عقودی مانند شرکت در زمره ی این گروه هستند.

طبق ماده ۱۸۷:( عقد ممکن است نسبت به یک نفر لازم و نسبت به طرف دیگر جایز باشد.)

عقودی مانند رهن و کفالت در این گروه قرار میگیرند.

ب) عقد را از جهت تاثیر آن به دو عقد تملیکی و عقد عهدی تقسیم میکنند.

عقد تملیکی آن است که در نتیجه انعقاد آن یک نفر مالک شود و طرف مقابل، مالکیت خود را ز دست دهد. به بیانی بهتر، تاثیر عقد تملیکی، انتقال مالکیت است. مانند عقد بیع یا همان خرید وفروش که در نتیجه ی خرید وفروش یک نفر کالایی را میفروشد و مالکیت آن را ازدست میدهد و یک نفر که همان کالا را  میخرد، مالک آن کالا میگردد.

ج) عقد مجانی و عقد معوض:

عقد مجانی آن است که در برابر کسی انجام یا عدم انجام امری را تعهد می‌کند بدون آنکه در عوض، چیزی را به دست آورد. مثل عقد ودیعه و عقد عاریه

عقد معوض آن است که یک نغر در مقابل دیگری چیزی را تعهد می‌کند و یا کالایی را عرضه میکند و درعوض چیز دیگری به دست می آورد. مثل عقد بیع

ذکر این نکته لازم است که در عرف و در حقوق عقد را با واژگان دیگری مثل معامله و قرارداد و توافق نیز میشناسند.

شرایط اساسی صحت عقود

خریدا

اول) قصد طرفین و رضای آنها: یعنی دو یا چند نفر که عقد را منعقد می‌کنند باید این کار را با طوع و رغبت خود انجام دهند و اعمال زور باعث بی اعتباری عقد خواهد شد.

دوم) اهلیت طرفین: یعنی اینکه دو نفر که عقد را منعقد میکنند، نباید مجنون، سفیه و یا صغیر باشند.

سوم) موضوع معین که مورد معامله باشد: یعنی در انعقاد عقد باید دقیقا ذکر کنیم که چه چیزی میخواهیم

چهارم) مشروعیت جهت معامله: یعنی اینکه معامله ی ما باید طبق قوانین داخلی و شرع اسلام، مشروع باشد و به عنوان مثال نباید خانه ای را به جهت راه اندازی قمارخانه خریداری کنیم.

آشنایی با مفهوم، انواع و شرایط عقد چه کمکی به ما در زندگی روزمره میکند؟

این نکته بسیار آشکار است که اگر ما با حوزه‌ی عقود که بسیاری کاربردی هستند، آشنا باشیم روابط حقوقی ما که جز لاینفک زندگی روزمره ماست، تسهیل خواهد شد و بهبود خواهد یافت و دیگر دچار مشکلاتی از قبیل اعمال کلاهبرداری، سو استفاده و ورشکستگی و مشکلاتس از این قبیل نخواهیم شد.

شما می توانید برای خواندن مطالب بیشتر در مورد قرارداد چیست و… از مجله  موسسه حقوقی حسن بیگدلی، وکیل پایه یک دادگستری، دیدن کنید.

Tags: , , ,

Related Posts

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست